De audiohobby is een grote zoektocht voor ons geweest. Vooral naar echt goede apparatuur, maar ook naar de voorkeuren van onszelf. Want dat wij live muziek willen benaderen is natuurlijk niets nieuws in de wereld van de audio. Maar wat maakt live muziek mooi? Wat is het specifiek dat wij aan een optreden zo mooi vinden en graag in huis willen halen? Er zijn een aantal aspecten te noemen die wat ons betreft muziek zo prachtig maken. Met veel bestaande apparatuur kunnen wij die aspecten niet in de huiskamer halen, dus proberen we het wel heel anders aan te pakken. Niet omdat dat alternatief is, maar omdat we onze oren geloven en wij onze ervaringen met live muziek niet kunnen rijmen met hoe veel apparatuur klinkt. Wat is het dan precies wat wij zoeken?
Iets over live muziek
Laten we een avondje akoestische muziek in een mooie zaal met uiteenlopende instrumenten nemen en even aannemen dat er iets prachtigs gespeeld wordt. Onderstaande tekst gaat over hoe wij live muziek ervaren en vervolgens over wat wij daarvan in apparatuur terug willen horen.
De eerste tonen zijn voor ons altijd weer een openbaring. We steken zoveel tijd in audio en we komen ver, maar een live concert wordt het thuis nooit. Nu is het extra heerlijk dat we weer in een echte zaal zitten. De eerste vijftien minuten wordt de muziek van de strijkers alleen maar mooier en elke muzikant snapt waarom. In ‘nieuwe’ ruimtes (de luchtvochtigheid wisselt) en na een tijd niet gespeeld te hebben begint hout van een cello, contrabas of gitaar altijd weer te werken. Het duurt even voordat dit proces voltooid is. Langzaamaan gaan de violen steeds meer open klinken, de muziek ‘zingt’ steeds meer in de ruimte in plaats van dat het alleen uit de klankkast komt.
Dit ‘zingen’ vinden wij erg belangrijk, vrijwel elk instrument doet dat op zijn eigen manier. Bij strijkers merken we dat aan de grote hoeveelheid harmonischen (boventonen) die er te horen zijn. Alle noten klinken over elkaar heen en blijven lang in de ruimte hangen. We horen dat het stalen snaren zijn die houten kasten in beweging brengen, er zijn zoveel klankstructuren, timbres te horen. Een pauk of kickdrum doet deels hetzelfde: er is niet alleen een grove aanslag, maar ook de verplaatsing van lucht blijft heel even in de zaal hangen. Het klinkt niet strak of droog, maar het vel en de verplaatste lucht maken muziek die even doorklinkt. Blijven we even bij de percussie, dan ‘zingen’ de cimbalen nog veel meer. Na de aanslag gebeurt er nog zoveel. De kracht en dynamiek is ongekend en lijkt uit het niets te komen. En dit alles overkomt ons zonder enige moeite. We luisteren niet eens, de muziek overkomt ons gewoon. Het klinkt nooit opdringerig of ‘pusherig’, hoe complex de muziek ook is. In vergelijking met audiosets klinkt live muziek in die zin altijd relaxt en rustig.
Als een vleugel niet gedempt wordt, blijft elke aanslag zeker vijf seconden doorklinken in de ruimte. Trompetten klinken voor de momenten schel, maar het is ‘mooi schel’, het heftige hoog blijft aan het middengebied vast zitten en bovendien ís er zo veel midden. Wij hebben opnieuw moeten wennen om van het ‘uitgeholde’ midden van audiosets weer naar een live concert te gaan, waar het midden in vergelijking overdone lijkt. Maar als we niet analyseren is dat juist zo mooi. Het midden hoort er te zijn, zo klinken instrumenten en dat maakt ze interessant.
We begeven ons naar een nog moeilijker gebied als we willen vertellen over elektrische gitaren. Die zijn altijd versterkt en soms ook nog vervormt. Er valt bijna geen pijl op te trekken hoe zo’n instrument live klinkt, en tóch hoor je het als een elektrische gitaar live speelt. Ook al is het nog zo slecht versterkt, je hóórt het. Laten we er daarom maar gewoon naar streven dat we in ieder geval het gevoel van echtheid krijgen, dat we een live sfeer voelen.
Het aller, allerbelangrijkste is echter ‘gewoon’ dat de muziek ons naar de keel grijpt. Helaas is het onmogelijk om zulke emoties op papier te zetten. Dat doen we dus ook niet, we hopen nu wel het één en ander duidelijk te hebben gemaakt over onze ervaring met live muziek. Natuurlijk, er zijn veel meer instrumenten en veel meer klankeigenschappen van genoemde instrumenten. Maar we kunnen niet alles bespreken, het gaat erom dat we de voor ons meest belangrijke eigenschappen van live muziek hebben weergegeven.
Hoe onze systemen moeten klinken
Nogmaals, we breken geen lans door te zeggen dat wij willen dat onze sets klinken zoals live muziek dat doet. Maar wij zijn in audio voor ons gevoel wel naar iets heel anders op zoek dan veel anderen, anders waren we allang tevreden geweest. Van alles wat zojuist is beschreven willen wij het idee krijgen dat diezelfde muzikanten met hun podium en muren bij ons in de kamer staan. De aanslagen, het plukken, het strijken, alles moet voor ons bijna zo mooi uitklinken, de boventonen moeten ‘zingen’ met veel van hun klankkleuren en timbres. Het moet divers klinken, elk instrument moet compleet losstaan van de ander. Elke cd moet compleet anders klinken, dat doen verschillende concertzalen en opstellingen live immers ook.
Wij zoeken de definities en structuren, verfijning en nuances, de tonale balans en de levendigheid van live muziek (dat klinkt nooit ‘doods’), de klankkleuren, timbres en (weer) het oneindige ‘zingen’ van bijna alle instrumenten. Het rijke middengebied met daaraan vast alle (net zo rijke) informatie van instrumenten in het hoog en laag. Live blijft de dynamiek te allen tijde onderdeel van de muziek, dat willen wij thuis dus ook (wij vinden de meeste apparatuur te overdreven klinken). Verder willen wij reproductie op het gemak en met de rust waarmee live muziek speelt, het mag thuis niet klinken alsof er een systeem aan het werk is.
Wij zijn er van overtuigd dat we de kracht en drive van live muziek nooit in een huiskamer kunnen horen. Als we gaan ontwerpen om wél een groot deel van die kracht te krijgen blijven we ten eerste teleurgesteld achter en ten tweede gaat dat ten koste van voor ons veel belangrijkere aspecten van live muziek. Wij hebben gemerkt dat een deel van de kracht gewoon uit de speakers komt als we de audioset voor ons gevoel tijdens het ontwerpen zo weinig mogelijk aantasten.
De systemen van Pel Audio zijn ontwikkeld om bovenstaande aspecten allemaal in de huiskamer te krijgen. 47 Labs en Audio Note zitten wat ons betreft met hun eigen filosofie en ontwerpen in diezelfde goede richting.
